Istorijat i razvoj prostora, graditeljsko i kulturno nasleđe

 

Razvoj prostora

Vračar je jedna od centralnih, opština u Beogradu, koja se prostire po severozapadnoj brežuljkastoj strani brda Vračar, pretežno rezidencijalnog karaktera. Južna strana ovog platoa, spušta se prema Čuburskom potoku (danas Južni bulevar), dok se prema  severozapadu produžava  u Terazijski greben koji se strmo završava na obalama reka  Save i Dunava.

Ovaj deo Beograda formirao se između najznačajnijih (u periodu inicijalne urbanizacije ovog prostora) komunikacija: Carigradskog i Topčiderskog druma. Pomenti saobraćajni pravci i dalje su u frekventnoj upotrebi, na pravcima Bulevara kralja Aleksandra i ulice Kneza Miloša i i danas predstavljaju generatore razvoja.  Trećom saobraćajnicom, Kragujevačkim drumom koji se očuvao u pravcu ulice Kralja Milana i delom Bulevara oslobođenja, područje Vračara se delilo kao i danas, na Istočni i Zapadni Vračar. Zapadni Vračar danas administrativno priprada severnom delu opštine Savski venac.

Slika 14 Plan Beograda iz 1878.godine ing. Stevan Zarić sa ucrtanom pozicijom predmetnog bloka

Slika 14 -  Plan Beograda iz 1878.godine, ing. Stevan Zarić,  sa ucrtanom pozicijom predmetnog bloka

Granica između Istočnog i Zapadnog Vračara, odnosno granica katastarskh opština Vračar i Savski venac na području obuhvata konkursa je ulica Kralja Milana.

Istorijat kontinualnog razvoja ovog područja može se pratiti od polovine XIX veka. Uporedo sa radovima na rekonstrukciji stare varoši u šancu i na preobražaju Terazija u centar prestonice, grad se postepeno širio izvan tada poslednjih gradskih rejonskih ulica, Katićeve i Beogradske. Proces formiranja Zapadnog Vračara započet je 40-ih godina XIX veka poznatim  planom Franca Jankea. U okviru teritorije, a bliže zoni spajanja sa Istočnim Vračarom, neke ulice su od samog nastanka imale veći, a druge manji značaj. Uglavnom su to bile ulice sa strogim stambenim karakterom, značajnih vizura ka Savi ili Slaviji, a njihov arhitektonski sklop činile su jednospratne kuće ili one sa visokim prizemljem, ponekad u formi približnoj tipu gradske vile. Ostaci ovog nasleđa, dopunjeni objektima međuratne i savremene arhitekture, čitaju se i danas.  

Na izlazu Kragujevačkog druma iz gradskog rejona, krajem 70-ih godina XIX veka, formiran je manji trouglasti neparcelisani teren, kao začetak budućeg trga Slavija. Na planovima Beograda iz 1884.  (sl.15) i 1896. godine,  ugao Makenzijeve i  Svetosavske ulice, povučen je duboko preko jugoistoka, čime je stvoren prostor za mogući novi trg. 

Slika 15 Plan Beograda iz 1884.godine sa ucrtanom je pozicijom predmetnog blokaSlika 15 - Plan Beograda iz  1884.godine, sa ucrtanom je pozicijom predmetnog bloka  

Drugi važan momenat u urbanom razvoju Slavije je donošenje Generalnog plana Beograda 1908. godine, kada arhitekta Alban Šambon, unosi karaktestike francuskog urbanizma i sa težnjom ka većim aksijalnim kompozicijama daje značaj osovini Kalemegdan – Terazije – Slavija. U sklopu takvog koncepta planira kružni zvezdasti trg Slavija sa trijumfalnom kapijom u centru, završavajući  tu monumentalnu osovinu na najvišoj koti hramom Svetog Save.

Slika 16 Generalni plan Beograda iz 1923.godine Đorđe Kovaljevski sa ucrtanom pozicijom predmetnog blokaSlika 16 -  Generalni plan Beograda iz 1923.godine, Đorđe Kovaljevski, sa ucrtanom pozicijom predmetnog bloka

Izgradnjom javnih objekata, hotela  Slavija (1888) i Sale mira (1889), kao neke vrsta kulturnog središta, stanje na Slaviji je delimično artkulisano. Donošenjem Generalnog plana 1923. godine, Đorđa Kovaljevskog, definisana je sadašnja regulaciju trga sa kružnim ostrvom (Sl.16). Intenzivnom izgradnjom područja između dva rata zamenjivao se stari građevinski fond, no  na formativnim mestima opstao  je i manji broj prizemnica. Objekti iz tog perioda pripadaju različitim stilskim pravcima,  odlikuju ih krakteristike eklektičke i moderne arhitekture. 

Poslednjih decenija XIX veka, područje Vračara, inicijalno privrednog karaktera, zahvaljujući dolasku novih vlasnika koji su započeli parcelaciju zemljišta za podizanje porodičnih kuća, naglo je preraslo u stambeno naselje. Promena namene imala je u ovom delu Beograda direktan uticaj na urbanističku strukturu prostora sa posledicama koje traju do danas.

Istorijskim prikazom razvoja ovog područja, uočava se da je upravo na Vračaru (Zapadnom i Istočnom), započet proces modernog srpskog urbanizma van tzv. „varoši u šancu“. Usvajajući nasleđene komunikacione pravce, u drugoj polovini XIX veka na ovoj teritoriji ostvaren je sistem ortogonalne sheme ulične regulacije, interne komunikacije i usklađen raspored objekata. U tom kontekstu se ovaj prostor može prepoznati kao svojevrsni konstruisani simbol ne samo urbanog preobražaja prestonice, već i društvene emancipacije lokalne zajednice, odnosno kao primer novouspostavljenih društvenih i komunalnih odnosa. O tome, između ostalog, svedoče i privatne kuće i zgrade podizane po obodu trga Slavija počev od 80-ih godina XIX veka, koje su oblikovane u duhu evropske arhitekture istorijskih stilova predstavljale vizuelne repere i važne sadržaje identiteta građenske klase tog vremena.

Istorija beogradskog tramvajskog saobraćaja takođe je započela obuhvatajući i ovaj prostor. Prvi beogradski tramvaj sa konjskom zapregom pušten je u saobraćaj 1892.godine, a išao je trasom Kalemegdan - Slavija. Ova linija je vozila pod brojem 1, a ubrzo je krenula i linija broj 2, od Slavije ka Oficirskom domu, te Nemanjinom do Železničke stanice.

Slika 17 avio snimak Slavije od Alekse Nenadovića ka Resavskoj 1930 ih godinaSlika 17 -  avio snimak Slavije, od Alekse Nenadovića ka Resavskoj,  1930-ih godina

Između dva svetska rata, na prostor Slavije gotovo ništa nije građeno niti uređivano.

Tokom 1942. godine, u periodu nemačke okupacije, u sklopu otklanjanja štete prouzrokovane ratnim dejstvima,  na trgu Slavija izgrađen je kružni tok i regulisan odvod otpadnih voda do reke Save, koji je i danas u funkciji.

U periodu posle Drugog svetskog rata, Beograd se uglavnom razvijao na slobodnim površinama i širio van starog gradskog tkiva, uglavnom zapostavljajući rekonstrukciju i revitalizaciju centra grada. Ipak, intenzivno se planiralo na prostoru Slavije,  formiran  je veliki broj urbanističkih i arhitektonskih predloga za rešenje ovog prostora, ali je karakteristično da je jako mali deo afirmisan kroz realizaciju. Praktično, razvoj se svodio na parcijalnu remodelaciju prostora, ivičnu izgradnju, te zatvaranje i pogušćavanje postojećih blokova. Vršeni su manji zahvati rekonstrukcije i dogradnje, koji nisu doprinele sagledavanju i afirmaciji celovitog rešenja, te je etapnost i postepenost bio put realizacije ovog područja. Prostor se razvijao segmentno, parcela po parcela, u skladu sa trenutnim društvenim potrebama.

Slika 18 avio snimak Slavije sa okolinom od Tiršove ka Proleterskih Brigada Krunska 1960 ih godinaSlika 18  -  avio snimak Slavije sa okolinom, od Tiršove ka Proleterskih Brigada (Krunska) 1960-ih godina

Trg Slavija menja ime u Trg Dimitrija Tucovića 1947. godine, a 1949. u središte kružnog toka, na travnatom centralnom prostoru, postavljena je bista Dimitrija Tucovića, vođe radničkog pokreta i začetnika socijalističkih ideja i socijademokratskog pokreta u Srbiji. Ispod biste su se nalazili njegovi posmrtni ostaci. Spomenik i bista su, tokom rekonstrukcije trga 2017. godine izmešteni, a na njihovom mestu je izgrađena fontana. Ime Slavija trgu je vraćeno 2000. godine.

Planom rekonstrukcije centralne zone grada, rađenim u sklopu Generalnog plana Beograda 1950. godine, obrađeni su pojedini značajniji gradski potezi, između ostalih i Slavija (Trg Dimitrija Tucovića). Na osnovu Regulacionog plana, 1962. izgrađen je hotel Slavija koji je proširen i dograđen 1989.godine.

Slika 19 GUP Beograda 1972. A.Đorđević i M.Glavički     Slika 20 GUP Beograda 1985.god. Konstantin Kostić

Slika 19  -  GUP  Beograda 1972., A.Đorđević i M.Glavički    Slika 20 -  GUP  Beograda 1985.god., Konstantin Kostić

Generalni urbanistički planovi (1972.god. i 1985.god.), kao i planovi, studije i analize koji predstavljaju njihovu dalju razradu definišu Slaviju kao jedan od prioritetnih prostora za razvoj. Prostorna i programska koncepcija Slavije je sagledana u okvirima pretežno poslovnog i trgovačkog centra sa akcentom na stvaranje pešačkih prostora i ambijenata, pojednostavljenje poršinskih rešenja i novu funkcionalnu organizaciju podzemnih i nadzemnih struktura.

Slične prostorno-planske odrednice preuzima i  Generalni  plan Beograda iz 2003., koji predviđa da kontaktni blokovi oko trga budu  funkciji komercijalnih i poslovnih aktivnosti i stanovanja u kompaktnom bloku sa diferencijalnim trgovačkim ulicama i bulevarima. Opšta karakteristika prostora treba da teži velikom učešću javnog prostora i centralnih sadržaja.

Slika 21 GP Beograda iz 2003. Vladimir Macura i Miodrag Ferenček sa ucrtanom pozicijom predmetnog bloka

Slika 21 -  GP  Beograda iz 2003., Vladimir Macura i Miodrag Ferenček,  sa ucrtanom pozicijom predmetnog bloka

 

Graditeljsko i kulturno nasleđe

Područje Slavije, po svojoj dispoziciji u odnosu na staro gradsko jezgro, predstavlja jednu od središnjih tačaka centralne zone Beograda, čiji je period urbanog razvoj traje poslednjih gotovo 200 godina i kao deo najznačajnije gradske trase - poteza Kalemegdan - Slavija do Vračarskog platoa, u urbanom tkivu grada ima visok hijerarhijski značaj i posebnu vrednost.  Elementi nasleđa na ovom prostoru predstavlja ulična matrica koju čini mreža ulica sa postojećom parcelacijom, karakteristični oblik samog trga, silueta i specifični objekti međuratne arhitekture. 

U neposrednom okruženju konkursnog obuhvata, podignute su mnoge zgrade koje se ističu svojom pozicijom u veduti ovog dela grada.

Kuća Josifa Šojata (Kralja Milutina 33) nalazi, u odnosu na konkursnu lokaciju,  u  nastavku ulice Kralja Milutina ka Njegoševoj.  Utvrđena je za spomenik kulture (Odluka o utvrđivanju, „Sl. glasnik RS“ br. 65/19) sa posebnom kulturno-istorijskom i arhitektonsko-urbanističkom vrednošću i uvrštena u nepokretna kulturna dobra grada Beograda. Izgrađena je, prema projektu arhitekte Milana Zlokovića, za beogradskog investitora i sopstvenika Josifa Šojata, kao zgrada sa najamnim stanovima i lokalima u prizemlju, 1927. godine.  Objekat čini modernizovanu strukturu sa stilskim elementima renesansnih palata srednje i severne Italije i reljefnim akcentima inspirisanim epohama baroka i manirizma.  Kao delo stvarane interakciji arhitekture, skulpture i slikarstva, kuća Josifa Šojata predstavlja jedinstven primer beoradske stambene arhitekture prve polovine XX veka, odnosno redak primer art deko stila koji je doprineo afirmiciji ovog stila u Beogradu i Srbiji između dva svetska rata.  Iako jedno od ranih dela arhitekte Zlokovića, koje upućuje na  njegovu prelaznu fazu, od istoricizma prema modernizmu, kuća Josifa Šojata jedno je od najznačajnijih dela ovog autora.

Slika 22 Zgrada Josifa Šojata 1926jpg Slika 23 Zgrada Josifa Šojata danas

Slika 22 -  Zgrada Josifa Šojata, 1926.                                  Slika 23 -  Zgrada Josifa Šojata, danas  

www.milanzlokovic.org

Jugoslovensko dramsko pozorište (Kralja Milana 50), iako udaljena  od konkursne lokacije šezdesetak metara ka Resavskoj, sa aspekta izgrađene strukture neposredni je sused buduće izgradnje. Prvobitno je podignuto oko 1860. godine i predstavlja nepokretno kulturno dobro, spomenik kulture, kao dobro koje zauzima izuzetno mesto u razvojnom putu srpskog pozorišta (Odluka o proglašenju, „Sl. list grada Beograda RS“ br. 23/84).

Blok u kom je danas  Jugoslovensko dramsko pozorište i parka Manjež, u vreme Kneževine Srbije, bio je u funkciji Kraljevske konjičke garde, tu su se nalazile štale i kasarne, a na mestu današnje zgrade Jugoslovenskog  dramskog pozorišta bila je zgrada manježa Kraljevskog konjičkog eskadrona. U periodu nakon Prvog svetskog rata, zbog u ratu oštećene matične kuće,  u jednostavnu, jednospratna, zgradu manježa  uselio se ansambl Narodnog pozorišta, no već 1927. godine „Drveni manjež“ u požaru  je potpuno izgoreo. Iste godine, po planovima arhitekte Nikolaja Krasnova, na poziciji izgorelog manježa započeta je gradnja zgrade pozorišta. Od 1929. do 1931. godine tu je bilo „Pozorište – Zgrada na Vračaru“, zatim je prostor adaptiran za potrebe privremenog smeštaja Narodne skupštine. Tu su skupštinske sednice održavane  do 1937. godine, kada je zgrada ponovo adaptirana za potrebe pozorišta, novog naziva „Vračarsko pozorište“. Od tada do danas u zgrada je u kontinuitetu u funkciji pozorišta.

Posle Drugog svetskog rata, 1947. godine, prema projektu arhitekte Momčila Belobrka zgrade „Manježa“ je ponovo adaptirana i rekonstruisana, u skladu sa novim društveno-političkim ambijentom.  Zgrada Jugoslovenskog  dramskog pozorišta koja od tada dobija zvanično svoje novo ime, predstavljala je monumentalno modernističko delo, sa jednostavnom i bezornamentalnom fasadom i ulaznim tremom.  Poseban akcenat predstavljalo je  rešenje atrijuma (trema), u čijem se centralnom delu nalazio dekorativni bazen sa  bronzanom figurom, rad vajara Borisa Kalina.

Godine 1997., u nekadšnjoj zgradi Manježa ponovo se desio požar koji je uništio Veliku scenu i gotovo celu zgradu Jugoslovenskog dramskog pozorišta. Na osnovu prvonagrađenog konkursnog rešenja,  arhitekata Zorana Radojičića i Dejana Miljkovića, zgrada JDP-a je rekonstruisana, modernizovana i temeljno obnovljena, u duhu  savremene arhitekture.  Aktuelni vizuelni identitet Jugoslovenskog dramskog pozorišta, iako u odnosu na prethodne,  sasvim nov,  zadržavanjem osnovne ideje arhitekte Momčila Belobrka u ulaznom tremu  i  inkorporiranjem i „izlaganjem“ fasade arhitekte Nikolaja Krasnova,  predstavlja i omaž prethodnim vizuelnim identitetima, odnosno pomenutm arhitektima.

Slika 24 JDP 1930.godine Slika 25 JDP danas

Slika 24 -  JDP, 1930.godine                                               © MGB     Slika 25 -  JDP, danas

Hotel „Slavija“ (Svetog Save 1-9) od šezdesetih godina XX veka dominira trgom Slavija. Izgrađen je 1962. godine, na uglu ulica Makenzijeve i Svetog Save, prema projektu arhitekte Bogdana Ignjatovića, kao „poslovni ugostiteljski objekat za goste koji se u gradu ne zadržavaju dugo“. Pozicioniran, kao najviša od nekoliko, tadašnjim urbanističkim planom predviđenih, kula u okruženju trga, na mestu gde se prethodno nalazio istoimeni hotel podignut 1885. godine (arhitekta i inženjer František Nekvasil),  koji je srušen u bombardovanju 1941. godine.  Prepoznatljiva kula sa 17 spratova danas je pod  novim nazivom Slavija I, deo kompleksa hotela koji osim nje, čine objekti Slavija II i Slavija III, značajno niže spratnosti.

Slika 26 Hotel Slavija 1960jpg Slika 27 Hotel Slavija danas

Slika 26 -  Hotel „Slavija“, 1960.                                                       Slika 27 -  Hotel „Slavija“, danas

Zgrada Socijalnog osiguranja u Beogradu (Nemanjina 30), nalazi se na uglu Nemanjine i ulice Svetozara Markovića. Utvrđena je za spomenik kulture (Odluka o utvrđivanju, „Sl. glasnik RS“ br. 37/13) sa arhitektonskim, urbanističkim i kulturno-istorijskim vrednostima i uvrštena u nepokretna kulturna dobra grada Beograda.  Izgrađena je 1962. godine po projektu  arhitekte Alekseja Brkića, čija su dela među prvima jasno odredila novu etapu beogradskog graditeljstva. Na zgradi se posebno ističe fasadna kompozicija sklopljena geometrijskim oruđem - konstrukcija, kubična perfekcija  volumena, grafizam crnog metalnog rastera u koji su uklopljeni prozori i podeoni, polihromni parapeti. Osim što kao jedno od najvrednijih dela u njegovom opusu, oslikava najznačajnije elemente Brkićevog arhitektonskog stvaralaštva, Zgrada Socijalnog osiguranja jedino je delo u srpskoj posleratnoj arhitekturi na kome je polihromija došla do punog izražaja i zauzima istaknuto mesto u istoriji srpske savremene arhitekture.

Slika 28a Zgrada socijalnog osiguranja  Slika 28b Zgrada Socijalnog osigurnja detalj fasade

Slika 28a -  Zgrada socijalnog osiguranja                       Slika 28b – Zgrada Socijalnog osigurnja, detalj fasade

Narodna banka Srbije (Nemanjina 17), nalazi na uglu ulica Nemanjine, Svetozara Markovića i Kralja Milutina. Izgrađena je 2006. godine, prema projektu zagrebačkog arhitekte Gruje Golijanina, po uzoru na svetsku arhitekturu poslovnih objekata, aktuelnu sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog veka – zgrade čije vizuelni identitet definiše materijalizacija u kojoj dominira strukturalna fasada i tonirano staklo,  tzv. „kristalne palate“.

Zdanje sa 11 nadzemnih i 4 podzemne etaže, složene funkcije i sadržaja, sa savremenom tehnologijom upravljanja i obezbeđenja, spada u red takozvanih „pametnih zgrada“.

Ovaj objekat se nalazi u sklopu šireg konkursnog obuhvata.

Slika 29a Zgrada NBS iz Nemanjine ulice Slika 29b Zgrada NBS sa pjacete na Trgu Slavija

   Slika 29a - Zgrada NBS  iz Nemanjine ulice              Slika 29b -  Zgrada NBS sa pjacete na Trgu Slavija

Hotel „Hilton Belgrade“  (Kralja Milana 35) na uglu ulica Kralja Milana i Kralja Milutina je poslednji izgrađen u nizu objekata koji ambijentalno određuju neposredno okruženje konkursnog obuhvata. Hotel je završen 2018. godine, prema projektu arhitekata Igora Marića, Božidara Manića, Aleksandra Sudžukovića, Bojana Zabukovca i Zorana Mrvaljevića. Strukturu zgrade čini 9 nadzemnih i 4 podzemne etaže. Vizuelni karakter objekta ka javnom prostoru definišu dinamična fasada modelovana iz segmenata, koja lako korespondira sa okruženjem i naglašeni oštar ugao viših etaža ka uglu ulica Kralja Milana i Kralja Milutina.

Slika 30a Hotel Hilton Belgrade Slika 30b Hotel Hilton Belgrade

  Slika 30a -  Hotel „Hilton Belgrade“                                                                Slika 30b -  Hotel „Hilton Belgrade

© www.belgrade-beat.rs                                                                                                 © Miloš Martinović

S druge strane, neke lokacije u neposrednom okruženju, i pored brojih pokušaja, nisu realizovane do dana današnjeg. Najpoznatija je svakako tzv. Mitićeva rupa – veći deo bloka obuhvaćenog ulicama  Kralja Milana, Beogradska, Njegoševa i Kralja Milutina u okviru kog je samo niz parcela uz ulicu Kralja Milutina realizovan kroz izgradnju, dok je ostatak prostora „privremeno“ parkovski uređen. Naziv Mitićeva rupa posledica je prvog u nizu neuspešnih pokušaja realizacije izgradnje na ovom prostoru. Trgovac Vlada Mitić 1938. godine, kao tadašnji novi vlasnik, nameravao je da na predmetnom prostoru podigne „Mitićev magazin“ (robnu kuću sa pratećim sadržajima namenjenim zabavi).  „Mitićev magazin“, sa planiranom visinom od  70 metara, trebalo je da bude najviša zgrada u Beogradu (Slika 30). 1940. godine srušeni su postojeći objekti i počela je izgradnja, ali ubrzo, po početku Drugog svetskog rata, prekinuta.

Slika 31 Mitićev magazin Vreme 1940 g   Slika 32 Mitićeva rupa danas

Slika 31 -  Mitićev magazin, „Vreme“, 1940 g.                                      Slika 32-  Mitićeva rupa“, danas

Od 1946. do 1980. godine ovaj prostor bio je predmet čak  26 različitih projekata, ali ni jedan nije realizovan. Prostor Mitićeve rupe je, do polovine osamdesetih godina prošlog veka, bio potpuno neuređen, a u delu ka Njegoševoj ulici nalazio se parking. Za vreme mandata gradonačelnika Beograda arhitekte Bogdana Bogdanovića, 1985. godine, deo ka tadašnjoj ulici Maršala Tita (danas Kralja Milana) parkovski je uređen i postavljen je veliki sunčani sat. Sat je uklonjen 1992. zarad još jednog pokušaja izgradnje, ovog puta „Dafiment centar“-a, prema prvonagrađenom konkursnom rešenju akademika, arhitekte Milana Lojanice, no kao i prethodnih puta do realizacije nije došlo.  Aktuelna faza izrade PDR za područje između ulica: Kralja Milana, Beogradske, Njegoševe i Svetozara Markovića, implicira novi pokušaja izgradnje na lokaciji Mitićeve rupe u bliskoj budućnosti.

Studije, konkursi, planska dokumentacija

Proces formiranja urbanog tkiva i planski razvoj Zapadnog i Istočnog Vračara započet je sredinom XIX veka u sklopu implementacije inicijalnih ideje o urbanoj rekonstrukciji Beograda koji je tada počeo da se širi izvan šanca i teži ka novom urbanom karakteru, poput drugih evropskih prestonica. Razvoj ovog prostora do Drugog svetskog rata bio je intenzivan, no ne uvek kontinuiran, niti dosledan. U drugoj polovini XX Beograd se razijao, pre svega, na slobodnim površinama, van starog gradskog tkiva, zapostavljajući rekonstrukcije. Staro jezgro je stagniralo počevši da kolidira sa funkcijama i potrebama celine.

Ipak, od početka svog razvoja, do danas, prostor trga Slavija sa neposrednim / širim okruženjem, je pozicija kontinuiranog interesovanja stručne javnosti i potencijalnih investitora, kako javnog tako i komercijalnog interesa. Ovaj prostor bio je mnogo puta predmet analiza, studija i preispitivanja urbanističkih i arhitektonskih koncepata, kako kroz konkurse tako i kroz duge modele prezentacije stručnog mišljenja. U skladu sa navedenim, pojavljuje se niz urbanističkih predloga za rešavanje celine ove zone, kroz revitalizaciju ili rekonstrukciju prostora, kao i brojna arhitektonsko-urbanistička rešenja pojedinačnih parcela i lokacija u blokovima oko trga. No i pored velikog broja studija, urbanističkih planova i konkursnih rešenja za predmetni prostor kao celinu i njegove segmente, mali je procenat onih potvrđenih kroz realizaciju, te je područje Slavije do danas ostalo prostorno neubličeno.

Sve navedeno, osim što govori o složenosti predmetnog prostora i potrebi za afirmacijom sopstvene slike o ambijentu u okviru aktuelnog konteksta, na generacijskom nivou, nesporna je potvrda kompleksnosti raznovsnih uticaja koji za posledicu imaju i diskoniuitete u urbanom razvoju i konačnom uobličavanju područja Slavije.

Slika 33 Plan Englezovca Fransis Makenzi 1886jpg Slika 34 Plan Trga Slavija između 1930. i 1941

Slika 33 – Plan Englezovca, Fransis Makenzi, 1886.             Slika 34 – Plan Trga Slavija između 1930. i 1941.

Izvor: Urbanizam Beograda, br.66-67

Tokom pripremne i analitičke faze izrade prvog posleratnog Generalnog plana Beograda (usvojen 1950. godine), prezentirano je više studija rekonstrukcije trga Dimitrija Tucovića sa gravitirajućim okruženjem, a istraživanja opcionih rešenja nastavljena su i nakon usvajanja GUP-a.

Slika 35a Predlog za rekonstrukciju Trga D.Tucovića     Slika 35b Predlog za rekonstrukciju Trga D.Tucovića

Slika 35a – Predlog za rekonstrukciju Trga D.Tucovića        Slika 35b – Predlog za rekonstrukciju Trga D.Tucovića,  

arh. N.Gavrilović, primenjeno u GUP-u, 1950 arh.                                                               B.Stojanović, 1951.

Izvor: Urbanizam Beograda, br.66-67

 

 Slike 36a i 36b 

Slike 36a i 36b -  Predlog urbanističkog rešenja rekonstrukcije Trga D.Tucovića, Urbanistički zavod Beograda,

                                  arh. Nikola Gavrilović, arh. Vesna Matičević i arh. Dušanka Menegelo, 1957.  

Izvor: Arhitektura Urbanizam, br.13

Opšti Jugoslovenski Konkurs za idejno rešenje robne kuće na Trgu Dimitrija Tucovića u Beogradu - bloku između ulica Borisa Kodriča (Beogradska), Maršala Tita (Kralja Milana), Svetozara Markovića i Njegoševe u Beogradu (1964). Uslovi predmetnog konkursa su u sklopu objekta robne kuće predviđali i nezavisan segment namenjenog adminstrativno-poslovnim sadržajima i nisu dozvoljavali izraziti naglašavanje novog objekta, već „izvesno smirenje celog bloka i uklapanje postojećih u novi objekat“. Na konkurs je pristiglo 27 radova, a Ocenjivački sud je jednoglasno odlučio da konkurs u celini nije dao očekivane rezultate, kao i da najbolje plasirani radovi ne obezbeđuju sve potrebne kvalitete za konkursno priznanje putem dodljivanja nagrada, već je doneta odluka da se otkupi sedam radova plasirana u tri plasmana 3+1+3 ravnopravno u svakom od plasmana.

Slika 37 Konkursno rešenje arh. Dušan Milenković Slika 38 Konkursno rešenje arh. B.Hajdin S.Fotirić

Slika 37 – Konkursno rešenje, arh. Dušan Milenković         Slika 38 – Konkursno rešenje, arh. B.Hajdin, S.Fotirić

Prikaz radova (prvi plasman) sa Opšteg Jugoslovenskog Konkurs za idejno rešenje robne u bloku između ulica Borisa Kodriča (Beogradska), Maršala Tita (Kralja Milana), Svetozara Markovića i Njegoševe u Beogradu

Izvor: Arhitektura Urbanizam, br.30

Konkurs za urbanističko rešenje gradskog centralnog poteza od Kalemegdana do Trga Dimitrija Tucovića (1967) raspisan kao segment pripremne faza za reviziju Generalnog urbanističkog plana Beograda, kao anketni konkurs, bez preciznog programa.  Prvi plasman podelila su dva rešenja, autora: 1. arh. Stojana Maksimovića, arh. Borka Novakovića i 2. arh. Feđe Košir.

Maksimović / Novaković tretirali su Trg Dimitrija Tucovića (Slavija) pre svega, kao najznačajnije saobraćajno čvorište gradskog centra, rešeno u četiri nivoa sa značajnim transverzalnim pravcima. Sadržajno, prostor Slavije koncipiran je kao centar izrazito poslovnog karaktera sa intenzivnim motornim saobraćajem gde su uslovi za pešake manje povoljni. Krakter oblikovanja manifestuje se kroz smele arhitektonske akcente, koji formiraju funkcionalno i likovno jedinstvo. Suprotno od navedenog, Košir, centralnu zonu posvećuje pešacima, motorni i pešački saobraćaj jasno diferencira, a ambijent formira vodeći računa o aktuelnom karakteru i postojećim vrednostima.

Slika 39a i 39b

Slika 39a i 39b  – Prikaz konkursnog rešenje gradskog centralnog poteza od Kalemegdana do Trga Dimitrija Tucovića, segment „Slavija“, prvi plasman arh. S.Maksimović / arh. B.Novaković

Izvor: Arhitektura Urbanizam, br.49-50

Slika 40 Prikaz konkursnog rešenje gradskog centralnog poteza od Kalemegdana do Trga Dimitrija Tucovića segment Slavija

Slika 40 – Prikaz konkursnog rešenje gradskog centralnog poteza od Kalemegdana do Trga Dimitrija Tucovića, segment „Slavija“, prvi plasman arh. F.Košer

Izvor: Arhitektura Urbanizam, br.49-50

Konkurs za urbanističko-arhitektonsko rešenje „Slavija Iblok između ulica Borisa Kidriča (Beogradska), Maršala Tita (Kralja Milana), Svetozara Markovića i Njegoševe (1977-78).

Ovaj konkurs smatrao se početkom realizacija etapnog plana sa ciljem funkcionalnog i kompozicionog uobličavanja zone Slavija kao jednog od prioriteta rekonstrukcije ambijenta centralne zone Beograda i završni motiv poteza Kalemegdan - Slavija. Za učesnike u konkursu pozvane su renomirane projektantske organizacije Beograda, stiglo je ukupno devet radova od kojih su četiri autorske grupe pozvane u drugi stepen, a prva nagrada pripala je Projektnom ateljeu „LIK“ - arhitektama Sofiji Nenadović, Dušanki Mengelo-Aćimović, Nadeždi Filipon-Trbojević i Vladislavu Ivković.

 Slika 41a Pogled sa Trga Slavija Slika 41b Pogled iz ulice Maršala Tita Kralja Milana

Slika 41a – Pogled sa Trga Slavija            Slika 41b – Pogled iz ulice Maršala Tita (Kralja Milana)

Prikaz prvonagrađenog rada na Konkursu za urbanističko-arhitektonsko Slavija 1, autori - Atelje „LIK“, Beograd

Izvor: Katalog konkursnih radova

 Slika 42a Situacioni prikaz Slika 42b Maketa pogled iz ulice Maršala Tita Kralja Milana

Slika 42a – Situacioni prikaz                  Slika 42b – Maketa - pogled iz ulice Maršala Tita (Kralja Milana)

Prikaz lednog od radova na Konkursu za urbanističko-arhitektonsko Slavija 1, autori - Preduzeće za projektovanje, studije i konsalting „ Arhitekt“, arh. Božidar Hajdin

Izvor: Katalog konkursnih radova

DUP područja Slavija iz 1980. godine, (Urbanistički Zavod Beograda, rukovodilac tima arh. B.Stojkov) prvi je sveobuhvatni urbanističko-planski dokument na nivou detaljnog planiranja, za prostora Slavije sa kontaktnim područjem, nakon  Drugog svetskog rata. Predmetnim DUP predviđao je fundametalnu rekonstrukciju obuhvaćenog prostora sa ukrupnjavanjem urbane mreže i formiranjem, za nivo Beograda, značajne zone poslovnih sadržaja smeštenih u  objekte spratnosti od P+2 do P+8.  Ispod saobraćajnog trga, na četiri podzemna nivoa, bila je predviđena metro stanica.

Slika 43a DUP Slavija Detaljna namena površina Slika 43b DUP Slavija Mogućnost nastavljanja trenda

Slika 43a -  DUP Slavija, Detaljna namena površina       Slika 43b – DUP Slavija, Mogućnost nastavljanja trenda

Ovaj plan je inicirao raspisivanje više javnih arhitektonsko-urbanističkih konkursa koji su, po pitanju realizacije, imali različitu sudbinu.

Konkurs za urbanističko-arhitektonsko rešenje područja trga Slavija i okolnih blokova u Beogradu (2005.), raspisan  je kao javna stručna anketa kojom bi se došlo do mišljenja arhitekata, urbanista i saobraćajnih stručnjaka i savremenih rešenja sa ciljem realizacije izgradnje na predmetnom prostoru. Autori prvonagrađenog rešenja, arhitekte Tamara Petrović i Miloš Komlenić (u okviru CEP-Centra za planiranje urbanog razvoja) su kompoziciono rešenje predmetnog prostora definisali jasno i konsekventno, formirajući remodelovani ambijent novom izgradnjom približno ujednačene visine. Predmetno rešenje afirmiše pešačko kretanje artikulacijm postojećih potencijalno pešačkih površina, uključivanjem novog regulacinog pravca od Makenzijeve ulice do parka Manjež, formiranjem novog pešačkog poteza od Kralja Milana ka Njegoševoj ulici i segregacijom pešačkog i stacionarnog motornog saobraćaja koji je smešten u podzemni nivo.  

Slika 44 Konkurs iz 2005. prvonagrađen rad arh.Tamara Petrović i arh. Miloš Komlenić CEP

Slika 44 -  Konkurs iz 2005., prvonagrađen rad, arh.Tamara Petrović i  arh. Miloš Komlenić, CEP

Konkurs (otvoreni, javni, anketni) za izradu urbanističko-arhitektonskog rešenja uređenja neposredne zone Trga Slavije sa fontanom ( 2012.) raspisan je za obuhvat neposredne zone Trga Slavija u okvirima postojeće morfologije i sa zadatkom: oblikovanja fontane u centralnom prostoru (centar saobraćajnog toka); saobraćajno rasterećenje trga putem uvođenja podzemnih pešačkih prolaza ispod pojedinih ulica kao i prema centru Trga (fontani); urbani mobilijar i osvetljenje trga; moguće izmeštanje spomenika Dimitriju Tucoviću na drugu lokaciju u okviru trga (lokaciju predlažu učesnici konkursa) i predlog uređenja lokacije. Na konkursu su dodeljene četiri jednakovredne druge nagrade, uz obrazloženje da svi nagrađeni radovi nude kvalitetne, ali parcijalne odgovore.

Slika 45a druga nagrada Slika 45b druga nagrada V.Drecun J.Mitrovic

Slika 45a -  druga nagrada: G.Šišović, D.Milanović              Slika 45b -  druga nagrada: V.Drecun, J.Mitrović,

A.Bogdanović,L.Jevtić                                                                                M.Folić, A.Hadžiahmetović

Slika 45v Slika 45g

Slika 45v -  druga nagrada: N.Stevanović, V.Enbulajev,      Slika 45g -  druga nagrada: Đ.Stojanović, M.Cerović,

mr V.Stevanović                                                                                          A.Karabašević, M.Tasić, B.Obradović

Od značajnijih konkusa za urbanističko-arhitektonsko rešenje u kontekstu razvoja lokacija u kontaktnom području obuhvata ovog konkursa, mogu se još izdvojiti: Konkurs za društveno-poslovni centar između trga Slavija, ulica Nemanjine, Svetozara Markovića i Kralja Milana (1982.)  - izgrađeni objekat Narodne banke (Slika 26 i 27); Konkurs za idejno urbanističko-arhitektonsko rešenje poslovnog objekta  Dafiment centar (1992.) za prostor  tzv. Mitićeve rupe, prva nagrada akademika arhitekta Milana Lojanica, kao i Konkurs za arhitektonsko-urbanističko rešenje za blok između ulica Kralja Milutina, Kralja Milana, Njegoševe i Svetozara Markovića (2006.) - izgrađen objekat hotela Hilton Belgrade (Slika 28 i 29).

U konkursnoj dokumentaciji, prilog IV – OSTALA KONKURSNA DOKUMENTACIJA, priloženi su sadržaji sa detaljnijim podacima o stvarnom i planskom razvoju predmetnog područja.

Prirodne karakteristike prostora

Klima u Beogradu  je umereno kontinentalna, sa četiri godišnja doba i oko 2.096 sunčanih sati godišnje.  Količina padavina je 669,5 mm prosečno godišnje. Najveći broj dana sa padavinama je u aprilu, junu i decembru.

Predmetno područje pripada topoklimatskoj zoni Centar, koju karakteriše prosečna godišnja temperatura od 12,3°S (srednja minimalna temperatura januar -1,3°S, srednja maksimalna temperatura jul 27,2°S) u ukupnom rasponu od oko -20,0°S do oko 40,0°S, u ekstremnim situacijama. Broj dana sa temperaturom višom od 25°S je 95 u godini.

Beograd je vetrovito područje izloženo jugoistočnim, severoistočnim, severnim i severozapadnim vetrovima. Tišine su retke i najčešće tokom leta. Najčešći i najjači je jugoistočni vetar - Košava, koji duva tokom cele godine, sa maksimumom u septembru i tokom zime, sa prosečnom brzinom od 25 do 45 km/h, i olujnim udarima do 130 km/h kojoj je, uzevši u obzir orijentaciju, konkursno područje u zoni ulice Kralja Milutina i delom, Kralja Milana, direktno izloženo. Najhladniji zimski vetrovi su severni i severozapadni, kojima je konkursno područje, u zoni ulice Svetozara Markovića, takođe direktno izloženo.

 

Saobraćajne karakteristike prostora

Neposredno okruženje konkursnog obuhvata je, u saobraćajnom smislu, izuzetno je frekventno, sa visokom koncentracijom različitih vrsta saobraćaja – kolskog i pešačkog, uz prisustvo svih vrsta javnog gradskog prevoza.

Ulična mreža

Blok koji je predmet konkursa oivičen je ulicama: Kralja Milana, Svetozara Markovića, Nemanjinom i Kralja Milutina.

U funkcionalnoj kategorizaciji postojeće ulične mreže pomenute saobraćajnice po rangu su:

Ulice Kralja Milana i Nemanjina -  prvog reda

  • Ulica Kralja Milutina - drugog reda

Ulica Svetozara Markovića - deo sekundarne saobraćajne mreže

Ulica Kralja Milana, osim što pripada primarnoj uličnoj mreži i što predstavlja osovinu centralne zone Beograda (Kalemegdan – Terazije – Slavija), u smislu sadržaja koje opslužuje je poslovno-trgovačka ulica.  Profil saobraćajnice (ukupno 27.0m) obuhvata: četiri kolovozne trake (po dve u svakom smeru, ukupno 12.0m) i trotoare sa drvoredima ka kolovozu 8.0m širine sa strane konkursnog obuhvata i 7.0m širine na naspramnoj strani. Frekvencija saobraćaja, kolskog, javnog gradskog i pešačkog, kontinuirano je visoka.  

Duž ulice Kralja Milana, u zoni konkursnog obuhvata,  ne postoje parking prostori, niti mogućnost njihovog formiranja, kao ni mogućnost kolskog pristupa lokaciji.

Nemanjina ulica, povezuje Trg Slavija i Savski trg. Profil saobraćajnice (ukupno 38.0m) obuhvata: četiri kolovozne trake (po dve u svakom smeru, ukupno 13.0m), tramvajsku bašticu u srednjoj zoni (7.5m) i obostrane trotoare sa drvoredima 9.0m širine svaki. Frekvencija saobraćaja, pre svega kolskog, javnog gradskog visoka je tokom većeg dela dana. Pešaćki saobraćaj frekventan je na nivou opsluživanja javnog gradskog saobraćaj i poslovnih, kao i sadržaja edukacije i kulture.

Duž Nemanjine ulice, u okviru konkursnog obuhvata nije predviđeno parkiranje.

Ulica Kralja Milutina, širine profila od oko 19.0m, obuhvata: dve kolovozne trake (ukupno 7.5m), i obostrane trotoare 5.75m širine svaki. U aktuelnom stanju u profilu kolovoza formiran je, jednostrano, parking prostor za  podužno parkiranje.

Ulica Svetozara Markovića, u profilu od oko 19.0m, obuhvata: dve kolovozne trake (ukupno 8.0), i obostrane trotoare sa drvoredima 5.5m širine svaki. U aktuelnom stanju u profilu kolovoza formiran je, obostrano, parking prostor za  podužno parkiranje.

Ulice Kralja Milutina i Svetozara Markovića povezanu se internom saobraćajnicom - interventnim kolskim prolazom kroz blok u okviru parcele Narodne banke Srbije, ka užem konkursnom obuhvatu.

Kolski pristup objektu Narodne banke Srbije i ulaz/izlaz u pripadajuću podzemnu garažu ostvaruje se iz Nemanjine ulice. Kolski pristup parcelama u obuhvatu  konkursa ostvaruje se iz ulica Svetozara Markovića i Kralja Milutina. Nije dozvoljen kolski pristup parcelama iz ulice Kralja Milana.

Potrebe stacionarnog saobraćaja za postojeće sadržaje u bloku, osim za Narodnu banku Srbije i novi objekat u Svetozara Markovića 45, koji potrebe za parkiranjem rešavaju u okviru podzemne garaža NBS i na desetak otvorenih parking mesta uz internu saobraćajnicu, nisu rešene.

Pešački saobraćaj

U neposrednom okruženju konkursnog obuhvata odvijaju se frekventna pešačka kretanja, čiji intenzitet varira u zavisnosti od doba dana, dana u nedelji i perioda u godini. Pešački saobraćaj odvija se duž obostranih trotoara značajnog kapaciteta u svim obodnim ulicama, zatim u zoni novoformirane pjacete u okviru trga Slavija, kao i sklopu parka Manjež. Kao osnovni problem u stvaranju kontinuiteta u pešačkim kretanjima javlja se ne sasvim adekvatna povezanost pešačkih površina. Unutar konkursnog obuhvata ne postoje površine namenjene javnom pešačkom kretanju.

Javni gradski prevoz putnika

Predmetni prostor je opslužen sa 13 linija javnog gradaskog prevoza - autobuskim linijama i linijama tramvajskog podsistema javnog gradskog prevoza duž Nemanjine ulice, kao i autobuskog i trolejbuskog prevoza u ulici Kralja Milana.

Biciklistički saobraćaj

Uz samo konkursno područje, u aktuelnom stanju, biciklističkih staza formirana je (obeležavanjem) samo u ulici Kralja Milutina.

Zelenilo i zelene površine

U okruženju i u okviru konkursnog obuhvata prisutno je više kategorija zelenih površina:

  • zelenilo u okviru javnih pešačkih površina – park Manjež, parkovska površina na prostoru Mitićeve rupe i zelenilo u okviru trga Slavija
  • linijsko zelenilo – drvoredi
  • blokovsko zelenilo

Linijsko zelenilo – drvoredi

U regulaciji svih saobraćajnica kojima je konkursni obuhvat oivičen evidentirano je ulično zelenilo u formi drvoreda.

U ulicama Kralja Milana i Nemanjinoj u pitanju su kontinuirani, rekonstruisani drvoredi ujednačeni u pogledu sastava i kvaliteta drvorednih stabala, formirani od odnegovanih sadnica sastoje se pretežno od stabala jasena prsnog prečnika oko 15 cm i visine oko 8 m, na međusobnom rastojanju od oko 5 m.

Drvoredi u ulicama Kralja Milutina i Svetozara Markovića predstavljaju ostatke drvoreda višedecenijske starosti, heterogeni u pogledu sastava, starosti i dimenzija stabala.

Blokovsko zelenilo

Unutrašnjost bloka raspolaže oskudnim kapacitetima slobodnih površina. U okviru predmetne lokacije zelenilo je zastupljeno pre svega kroz samoniklu vegetaciju i nema izražene odlike kategorije. Uglavnom su to pojedinačna, samonikla stabla, fiziološki zrela, nešto lošijih estetskih i zdravstvenih karakteristika i pripadaju vrstama kao što su kiselo drvo, breza i javor.

  • Infrastuktura

Vodovodna mreža predmetnog prostora pripada II visinskoj zoni vodosnabdevanja grada. U obodnim ulicama postojeća mreža obuhvata vodove: Ø150 mm na parnoj strani ulice Kralja Milana, Ø 150 mm u ulici Kralja Milutina, Ø 300 mm i Ø 100 mm u ulici Svetozara Markovića i Ø 200 mm na parnoj strani Nemanjine ulice. Postojeća vodovodna mreža se zadržava u funkciji uz planirano povećanje kapaciteta.

Kanalizaciona mreža područja konkursnog obuhvata pripada Centralnom sistemu gradske kanalizacije, na kome je kanalisanje zasnovano prema opštem principu kanalisanja i bez planiranih izmena.  Krajnji recipijent za otpadne vode sa ovog područja je postojeći kolektor OB 100/150 cm u Nemanjinoj ulici.

Elektroenergetska mreža Postojeći vodovi električne distributivne mreže izvedeni su podzemno. Postojeće saobraćajnice su opremljene instalacijama javne rasvete.

Toplovodna mreža predmetnog prostora pripada toplifikacionom sistemu toplane TO „Novi Beograd” (temperaturnog i pritisnog režima 120/65°S, NP16), odnosno toplovodnom konzumu postojećih magistralnih toplovoda prečnika O355,6/5,6 mm, O273/6.3 i O219,1/315 mm položenih u koridoru ulice Kralja Milutina i Nemanjine.

Katastarski plan podzemnih instalacija priložen je u konkursnoj dokumentaciji – II GRAFIČKE DIGITALNE PODLOGE.

 

Inženjersko-geološke karakteristike područja

Geomorfološki gledano, predmetno područje pripada padini koja se spušta od Bulevara kralja Aleksandra, Mikrorejon obuhvata padinske delove terena nagiba 5-15˚, a mestimično i terene blažih nagiba od 3-5˚ sa kotama terena od 111–117 mnv.

Geološku osnovu terena izgrađuju sedimenti tercijara koji su predstavljeni krečnjacima,laporima i laporovitim glinama. Kao posledica urbanizacije u terenu je prisutan nasip.

U pogledu ujednačenosti morfoloških karakteristika, litološkog sastava i inženjerskogeološkog stanja isvojstava terena i stenskih masa, predmetni teren pripada jednom inženjerskogeološkom rejonu.

U terenu je prisutna podzemna voda na dubinama od oko 6–8 m, u zavisnosti od hipsometrijske visine terena.

Teren je stabilan i bezvodan i može se koristiti za urbanizaciju. Gradnja novih urbanih sadržaja zahteva prilagođavanje objekata nagibu padine, način i dubinu fundiranja prilagoditi uslovima litogenskih sredina u cilju obezbeđenja od neravnomernog sleganja. Pri uređenju terena prihvatiti površinske i podzemne vode odgovarajućim sistemom i regulsati njihovo oticanje.

Aktuelna planska dokumentacija na području konkursnog obuhvata

Planski osnov za područje obuhvata konkursa je Plan generalne regulacije građevinskog područja sedišta jedinice lokalne samouprave – Grad Beograd celine I-XIX („Sl. list grada Beograda“ br. 20/16, 97/16, 69/17 i 97/17) u daljem tekstu - PGR Beograda.

Na području obuhvata konkursa primenjuje se i Plan generalne regulacije zelenih površina Beograda („Sl. list grada Beograda“ br.110/19).

Plan detaljne regulacije za blok između ulica Nemanjine, Svetozara Markovića, Kralja Milana (Srpskih vladara) i Kralja Milutina („Sl.list Grada Beograda” 53/15), odnosno urbanističko rešenje koje je definisano ovim planom, ne predstavlja planski osnov za konkursno rešenje, već je predmet preispitivanja u okviru ovog konkursa. S obzirom da je donesena odluka o izradi novog Plana detaljne regulacije za ovo područje, čija je izrada i povod za raspisivanje konkursa, usvajanjem novog plana, važeći plan biće stavljen van snage.

 

PGR Beograda

Predmetno područje se nalazi u okviru Centralne zone  i pripada Celini I – Centar Beograda. Celina I – Centar Beograda, obuhvata istorijski centar Beograda - "varoš u šancu", Terazije, Slaviju,  Svetosavski plato, luku Beograd, Savski amfiteatar i Prokop.

Prema PGR-u Beograda, na predmetnom prostoru planirane su površine ostale namene i to mešoviti gradski centri. Prema tipologiji, predmetni blok se nalazi u zoni M1 - zona mešovitih gradskih centara u zoni centra Beograda.

Mešoviti gradski centri

Površine mešovitih gradskih centara u centralnoj zoni grada, linearnim potezima duž glavnih saobraćajnica ili koncentracijom u centrima gradskih podcelina su one u kojima je planirana izgradnja komercijalnih, poslovnih i stambenih objekata sa poslovnim prizemljem.

U postojećim objektima na potezima mešovite namene planira se transformacija prizemlja, suterena i eventualno ostalih etaža u poslovne i javne sadržaje. Nova izgradnja na pojedinačnim parcelama podrazumeva izgradnju kako poslovnih tako i stambenih objekata sa obaveznim poslovanjem najmanje u prizemlju.

46

Slika 46 -  Izvod iz PGR-a Beograda, Planirana namena zemljišta

 

Zona mešovitih gradskih centara u zoni centra Beograda (M1)

Ovu zonu čine blokovi mešovitog gradskog centra u Celini I. Centar Beograda karakteriše ivična izgradnja u formiranim blokovima sa mešovitom namenom. Kombinacija stanovanja, komercijalnih i javnih sadržaja velike spratnosti je karakteristična za zonu centra Beograda, odnosno celinu I i čini preovlađujuće urbano tkivo.

47

 

Slika 47 -  Izvod iz PGR-a Beograda, Podela na zone sa istim pravilima građenja

 

tabela1

Saobraćajne površine i primarna saobraćajna mreža

Celina I obuhvata centralnu zonu šumadijskog dela grada i predstavlja celinu sa najgušćom putnom i uličnom mrežom na teritoriji.   

Primarnu putnu i uličnu mrežu ove celine sačinjava i veliki broj ulica prvog reda i ulica drugog reda čija je osnovna uloga povezivanje magistralnih uvodnih pravaca i opsluga sadržaja u predmetnom prostoru. Primarna i sekundarna mreža ove celine je u velikoj meri situaciono i nivelaciono definisana.

48

Slika 48 -  Izvod iz PGR-a Beograda, Saobraćajne površine

 

PGR zelenih površina Beograda

Sistem zelenih površina Beograda planiran je u šest prostorno - funkcionalnih celina (komponenti). Definisane celine predstavljaju područja sa različitom zastupljenošću i funkcionalnom povezanošću postojećih i novoplaniranih šuma i zelenih površina u okviru jedinstvenog sistema. One čine ključne komponente za održivost sistema.

Predmetni obuhvat se nalazi u funkcionalnoj celini  „Kontinualno izgrađeno gradsko tkivo“.

49

Slika 49 -  Izvod iz PGR-a zelenih površina Beograda, Planirani sistem zelenih površina

PDR za blok između ulica Nemanjine, Svetozara Markovića, Kralja Milana (Srpskih vladara) i Kralja Milutina („Sl.list Grada Beograda” 53/15)

U ovom planu, postor predmetnog bloka je podeljen na dve urbanističke celine: celina A sa namenom komercijalne zone i gradski centri i celina B sa namenom stanovanje u kompaktnom gradskom bloku sa poslovanjem.

50a   50b

Slika 50a -  Izvod iz PDR-a, Planirana namena    Slika 50b  -  Izvod iz PDR-a, Regulaciono-nivelacioni plan

 

       

Celina A je objekat Narodne banke Srbije u Nemanjinoj br. 17 koji se, prema ovom planu, zadržava u postojećem stanju i preuzima kao stečena obaveza.

Celinu B čini preostali deo bloka (uži konkursni obuhvat) u kojima je u prizemljima objekata obavezna izgradnja poslovno-komercijalnih sadržaja (min 15% BRGP-a). U ovoj zoni definisan je maksimalni stepen zauzetosti na parceli 60% i maksimalna visina objekta (kota venca 26m). Takođe, na parcelama je potrebno obezbediti minimum 15% zelenila od ukupne površine parcele, od čega 10% u direktnom kontaktu sa tlom.

Za pojedinačne objekte u ulici Svetozara Markovića br. 43, 47 i 49 (označeni * na grafičkom prilogu Regulaciono-nivelacioni plan) obrazloženo je da predstavljaju segment istorijskog ambijenta Beograda, valorizovani kao ambijentalna vrednost i kao takvi se zadržavaju uz mogućnost rekonstrukcije, restauracije i revitalizacije, pri čemu je je dozvoljena dogradnja postojećih objekata do maksimalne visine venca definisane predmetnim planom (26m) ka unutrašnjosti parcele u cilju usklađivanja i povezivanja novoplanirane gradnje i postojećih objekata u okviru bloka.

Izvodi iz aktuelne planske dokumentacije dati u okviru ovog poglavlja su informativnog karaktera, referentni urbanističko-parametarski elementi za konkursno rešenje navedeni su isključivo u poglavlju 4. KONKURSNI ZADATAK i grafičkom prilogu Ograničenja za konkursno područje datom u prilogu konkursne dokumentacije INFORMACIONI GRAFIČKI PRILOZI.

Izvodi iz aktuelne planske dokumentacije na području konkursnog obuhvata priloženi su u konkursnoj dokumentaciji – IV IZVODI IZ VAŽEĆIH PLANSKIH DOKUMENATA.

 

Aktuelna planska dokumentacija u kontaktnoj zoni konkursnog obuhvata

Područje u kontaktnoj zoni konkursnog obuhvata određeno je u planskom smislu različitim nivoima planskih dokumentata: PGR-om Beograda, PGR-om zelenih površina Beograda i Planovima detaljne regulacije:

  1. PDR područja između ulica: Kralja Milana, Resavske, Nemanjine i Svetozara Markovića, GO Savski venac („Službeni list grada Beograda“ br. 11/19, 65/20– izmene i dopune)
  2. PDR Trga Slavija, GO Vračar i Savski venac, („Službeni list grada Beograda“ br. 30/15, stavljen van snage u delu koji se sprovodi direktno PGR-om Beograda)

U fazi izrade Nacrta je Plan detaljne regulacije za područje između ulica: Kralja Milana, Beogradske, Njegoševe i Svetozara Markovića (Odluka o izradi PDR-a - „Službeni list grada Beograda“ br. 138/19), a za deo kontaktnog područja sa jugozapadne strane Nemanjine ulice, PGR-om je definisana obavezna izrada plana detaljne regulacije.

Izvodi iz važeće planske dokumentacije u kontaktnoj zoni konkursnog obuhvata kao i njihove granice, priloženi su u konkursnoj dokumentaciji – IV IZVODI IZ VAŽEĆIH PLANSKIH DOKUMENATA.